Zeldzame overwinning voor de natuur op Hawaï
Hawaï staat bekend als een toevluchtsoord voor unieke soorten, maar tegelijkertijd speelt zich hier een stille tragedie af. Terwijl wetenschappers nog steeds nieuwe organismen ontdekken, verdwijnen andere voordat ze zich kunnen aanpassen aan ingrijpende veranderingen in hun ecosysteem.
Dit noodlot trof ook een bijzondere boomslak, die drie decennia volledig uit het wild was verdwenen. De oorzaak? Een dodelijke combinatie van een invasieve soort – de roze wolvenslak (Euglandina rosea) – en constante druk van ratten en kameleons. Wat onmogelijk leek, is nu werkelijkheid geworden: dit jaar slaagden onderzoekers erin de slak terug te brengen naar zijn natuurlijke leefgebied.
Dertig jaar in ballingschap, nu eindelijk vrij
De hoofdrol in dit verhaal is weggelegd voor Achatinella fuscobasis, een van de zeldzaamste boomslakken op het eiland O’ahu. Volgens de Amerikaanse Fish and Wildlife Service is dit succes het resultaat van decennialang doorzettingsvermogen, dat begon in de jaren zeventig toen wetenschappers alarm sloegen over het krimpende bestand.
De situatie werd steeds nijpender door verschillende factoren. De roze wolvenslak decimeerde meedogenloos de inheemse exemplaren, terwijl ratten de kwetsbare schelpen vergruisden en kameleons jacht maakten vanuit de bomen.
Daar kwam nog een biologisch nadeel bij: deze slakken worden pas na vijf tot zeven jaar geslachtsrijp en produceren slechts enkele jongen per jaar. Ze hadden simpelweg geen schijn van kans tegen de zich razendsnel vermenigvuldigende roofdieren.
In 1991 nam bioloog Michael Hadfield, emeritus hoogleraar aan de Universiteit van Hawaï in Manoa, een ingrijpend besluit. Hij verzamelde de laatste 11 bekende exemplaren uit het wild. Wat volgde was een kweekprogramma in gevangenschap van meer dan dertig jaar. De slakken overleefden in laboratoriumomstandigheden dankzij nauwgezette controle van temperatuur, luchtvochtigheid en voeding op basis van speciaal gekweekte schimmels.
De volgende fase bleek nog complexer. De teams beseften dat het vrijlaten zonder bescherming het einde zou betekenen. Daarom ontwikkelden ze kāhuli kīpuka – hoogbeveiligde omheiningen met gladde wanden en laagspannings-elektrische afscheidingen die roofdieren afschrikken zonder ze te doden. Voor elke vrijlating brachten vrijwilligers en technici honderden uren door met het verwijderen van ratten, roofslakken en kameleons uit het omheinde gebied.
De herintroductie startte in december 2024 in het Honolulu Watershed Forest Reserve in het Ko’olau-gebergte en liep door tot in 2025 en begin 2026. Sindsdien monitoren wetenschappers de slakken ’s nachts en markeren ze met UV-zichtbare verf om ze tussen de vegetatie terug te vinden.
Het geheim achter de Hawaïaanse overlevingskunstenaar
De Hawaïaanse boomslak, door lokale bewoners kāhuli genoemd, leeft op bladeren en boomstammen. Verrassend genoeg eet hij geen planten, maar schaaft hij schimmels en microscopische algen af, waardoor hij bijdraagt aan het microbiologische evenwicht van het bos en de nutriëntencyclus in de bodem.
Zijn kleine, kegelvormige schelp varieert van wit tot bruin met tinten geel, groen of roze. Elk individu brengt doorgaans zijn hele leven op dezelfde boom door en is alleen ’s nachts actief. Overdag blijft hij tegen de bast geplakt om vocht vast te houden.
Naast zijn ecologische waarde neemt hij een belangrijke plaats in de Hawaïaanse cultuur in. Hij wordt genoemd in liederen, dansen en legenden, waar hem de symbolische gave van zingen wordt toegeschreven.
Volgens de Amerikaanse Fish and Wildlife Service zal volledig herstel meerdere generaties vergen. Desondanks doorbreekt deze terugkeer een trend die onvermijdelijk leek.
