De verborgen hygiënestrijd in openbare toiletten
Een gemiddelde volwassene plast meer dan 2000 keer per jaar. Voor de meeste gezonde mensen betekent dit ongeveer 8 tot 10 toiletbezoeken per dag. Direct daarna zou men, volgens de richtlijnen van het Amerikaanse Centers for Disease Control and Prevention, de handen moeten wassen. Dit is geen overbodige luxe: in slechts één gram menselijke uitwerpselen – ongeveer het gewicht van een paperclip – kunnen wel een biljoen bacteriën zitten.
Hoewel micro-organismen die op onze handen leven deel uitmaken van de normale huidflora en een beschermende rol spelen voor onze gezondheid, verzamelen we tijdelijke micro-organismen tijdens dagelijkse activiteiten zoals toiletgebruik of het hanteren van rauw voedsel. Veel van deze tijdelijke kolonisten zijn weliswaar onschadelijk, maar anderen hebben potentieel schadelijke eigenschappen en kunnen ziekten verspreiden.
Het handhaven van goede handhygiëne behoort tot de meest effectieve manieren om schadelijke micro-organismen te verwijderen, ziekten te voorkomen en verspreiding van ziekteverwekkers naar anderen tegen te gaan. Onderzoeksgegevens tonen aan dat correct handen wassen diarree-gevallen met 23% tot 40% vermindert. Bovendien reduceert het luchtwegaandoeningen zoals verkoudheden met 16% tot 21% in de algemene bevolking, en vermindert schoolverzuim door maag-darmaandoeningen met maar liefst 29% tot 57%.
Waarom alleen wassen niet genoeg is
Wees echter waakzaam: effectief handen wassen alleen is niet voldoende om je handen schoon te krijgen. Ze moeten ook grondig gedroogd worden. Vochtige handen dragen namelijk aanzienlijk vaker micro-organismen over dan volledig droge handen.
Warme lucht, snelle lucht of papieren handdoekjes?
Op openbare toiletten worden verschillende alternatieven voor het drogen van handen aangeboden, voornamelijk stoffen of papieren handdoekjes en elektrische apparaten. Stoffen en papieren handdoekjes drogen handen door water te absorberen, terwijl elektrische drogers vocht van handen verwijderen met behulp van luchtstroom.
Dit gebeurt ofwel met warme luchtstroom – warmeluchtdrogers die water verdampen – ofwel met krachtige, snelle luchtstroom die het water eenvoudigweg wegblaast.
De aerosolkwestie: een onverwacht probleem
Hoewel meerdere onderzoeken hebben aangetoond dat correct gebruik van papieren handdoekjes of luchtstroomdrogers het aantal bacteriën op gewassen handen vermindert, bestaat er een belangrijke hypothese. Luchtstroomdrogers zouden kleine aërosolen kunnen creëren die micro-organismen door de toiletruimte verspreiden, simpelweg vanwege hun methode van waterverwijdering.
Het handdroogproces kan inderdaad zowel genoemde aërosolen produceren – kleine vaste of vloeibare deeltjes die in de lucht zweven – als grotere “ballistische” druppels.
Luchtstroomdrogers produceren doorgaans meer ballistische druppels dan papieren handdoekjes. Vanwege hun grotere formaat bezinken deze echter snel op de vloer of muren rondom het apparaat, waardoor ze een relatief klein risico op overdracht van infecties vormen.
Wat zegt het wetenschappelijk bewijs?
De wetenschappelijke literatuur bevat tegenstrijdige informatie over de verspreiding van micro-organismen in de binnenlucht. Verschillende studies toonden aan dat de bacterieconcentratie in de lucht vergelijkbaar is bij gebruik van luchtstroomdrogers en papieren handdoekjes. Andere onderzoeken stelden daarentegen vast dat de verspreiding van bacteriën en virussen in de lucht aanzienlijk hoger is bij elektrische drogers.
De technologische reactie: HEPA-filters
De industrie heeft op deze bevindingen gereageerd door HEPA-filters (High Efficiency Particulate Air) in apparaten te installeren. Deze filters zijn ontworpen om minimaal 99,97% van de luchtdeeltjes met een diameter van 0,3 micron of groter tegen te houden. Dit omvat stof, stuifmeel, schimmelsporen en bacteriën.
Bij handdrogers met HEPA-filters – meestal hoogwaardige modellen – wordt de lucht eerst door het filter geleid voordat deze de handen bereikt. Hierdoor vermindert het besmettingsrisico aanzienlijk. De filters verliezen echter na verloop van tijd en door intensief gebruik hun effectiviteit, waardoor adequaat onderhoud essentieel is.
De conclusie: meer onderzoek noodzakelijk
Hoewel verschillende studies een verband hebben vastgesteld tussen handdrogers en bacterieverspreiding via druppels en aërosolen, blijven de omvang en reikwijdte van de besmetting onduidelijk. Er zijn meer gegevens nodig om tot een definitieve conclusie te komen over welke methode werkelijk superieur is in de strijd tegen bacteriën op openbare toiletten.
