Waarom Dit Verborgen Paradijs Cruciaal Is voor Bedreigde Soorten
In januari 1989 patrouilleerde een groep mannen methodisch over het Cipara-strand aan de oostkust van Venezuela. Ze waren geen toeristen die naar schelpen zochten. Hun georganiseerde zoektocht volgde parallelle lijnen over het zand van de gemeente Arismendi in de deelstaat Sucre.
Plotseling schreeuwde één van hen: “Hier zijn ze!”
De anderen renden naar hem toe met glinsterende ogen. De man tilde voorzichtig iets breekbaars op: zeeschildpaddeneieren. Ze legden de eieren in met dekens beklede containers om breuk te voorkomen. Binnen enkele minuten hadden ze het gemarkeerde stuk strand systematisch leeggeroofd.
Drie Gemeenschappen, Één Missie
Februari 1993: bewoners van El Puipuy, een klein kustdorpje in Arismendi, Sucre, creëerden een geïmproviseerde beschermingsplek. Ze wilden de zeeschildpaddeneieren beschermen die elk broedseizoen naar hun strand komen, wanneer deze soorten hun eieren in zelfgemaakte nesten in het zand begraven.
Maar deze faciliteit voldeed niet aan de juiste normen voor een hulpbroedcentrum. Er was geen toezicht, geen dataverzameling en geen zorgvuldige strategie voor het verplaatsen van eieren. Ook ontbrak een plan voor milieuvoorlichting. Het was geen echt schildpaddentoevluchtsoord, maar eerder een verklaring van goede bedoelingen.
Mei 2001: op het nabijgelegen Macuro-strand in de gemeente Valdez, Sucre, vond agressieve plundering van schildpaddennesten plaats om eieren te verkopen. Deze jaarlijkse traditie had wortel geschoten in het bewustzijn van de omliggende dorpen vanwege de winst die het opleverde.
Zeven jaar eerder was in Caracas de Interamerikaanse Conventie voor de Bescherming en het Behoud van Zeeschildpadden aangenomen – een internationaal verdrag dat staten in het westelijk halfrond opriep actief deel te nemen aan het behoud van zeeschildpadden in de hele regio. Niemand in Macuro kende dit verdrag, en de plundering van nesten ging gepaard met de jacht op schildpadden. Nog een geplunderd strand.
Het Bijzondere van Schiereiland Paria
Deze drie gebeurtenissen delen één gemeenschappelijk kenmerk: ze vonden allemaal plaats op het Paria-schiereiland, in het oostelijk kustgebied van Venezuela, waar de stranden tot de mooiste landschappen van het land behoren. Het schiereiland ligt aan de grens tussen de Caribische Zee en de Atlantische Oceaan, tussen Venezuela en Trinidad en Tobago.
Elk jaar komen vijf van de zeven bestaande soorten zeeschildpadden naar Cipara, Puipuy en Macuro: de lederschildpad (Dermochelys coriacea), de groene schildpad (Chelonia mydas), de karetschildpad (Eretmochelys imbricata), de onechte karetschildpad (Caretta caretta) en de olijfbastaardkaretschildpad (Lepidochelys olivacea).
Dit inspireerde drie non-profitinitiatieven die het Paria-schiereiland transformeerden tot een regio waar zeeschildpadden veilig hun eieren kunnen leggen en de levensvatbaarheid van hun populatie kunnen waarborgen.
Stil Werk dat Alles Veranderde
Hedelvy Guada is biologe aan de Centrale Universiteit van Venezuela en was een van de eerste wetenschappers die eind jaren tachtig naar Paria kwam om zeeschildpadden te bestuderen. In 1988 bezocht ze het Cipara-strand en één excursie was genoeg om te beseffen dat dit misschien wel de belangrijkste plek aan de Venezolaanse kust was voor het nestelen van deze soorten.
Haar eerste onderzoeksresultaten bevestigden dat het Cipara-strand inderdaad een verzamelplaats voor schildpadden was. Maar ze ontdekte ook iets anders. Hier vond niet alleen een voortplantingsconcert plaats, maar ook agressieve plundering van nesten en het slachten van vrouwtjes om te eten en te verkopen. Ze bevestigde dit aan de hand van rapporten uit verschillende bronnen, onderzoeken in de gemeenschap en vondsten van resten van deze dieren.
Een Decade van Geduld en Volharding
Door gebrek aan financiering en middelen kon de biologe haar werk in Cipara niet voortzetten, en pas tien jaar later, in 1999, kon ze terugkeren naar het schiereiland met de missie een natuurbeschermingsproject op te zetten.
“In 1999 ontving ik een prijs van het Conservation Leadership Programme, die me hielp financiering te vinden om het Proyecto Cictmar te starten. Dit initiatief begon in samenwerking met onderzoeker Alejandro Fallabrino, oprichter van het Karumbé-project in Uruguay, een van de bekendste schildpadbeschermingsprojecten in Latijns-Amerika, die ook werkte in het Mexicaanse zeeschildpadbeschermingsproject aan de Stille Oceaan onder leiding van Laura Sarti”, legt Guada uit.
Het eerste doel van het Cictmar-project was het nauwkeurig bepalen van het aantal vrouwelijke lederschildpadden (Dermochelys coriacea) op het Cipara-strand. Deze worden in het Venezolaanse Rode Boek van de Fauna en door de Internationale Unie voor Natuurbehoud (IUCN) geclassificeerd als “bedreigd” en “kritiek bedreigd”.
Resultaten die Hoop Geven
Het project was succesvol, en na drie jaar, in 2002, breidden Guada en zijn team hun activiteiten uit naar het naburige Querepare-strand bij Cipara, waar ze ook hoopgevende resultaten behaalden.
“We noteerden alle informatie in het veld. We telden de nesten en scheidden die met eieren van die zonder, zodat we elk afzonderlijk konden markeren en konden beoordelen hoeveel vrouwtjes eieren legden op beide stranden”, legt Guada uit.
Vanaf het begin had het project verschillende bondgenoten, waarvan de gemeente Arismendi de meest consistente was. Deze instelling verleende financiële steun, maar haar grootste bijdrage was de snelle reactie op meldingen van schildpaddendoding.
Verbazingwekkende Cijfers van Herstel
Op zowel Cipara als Querepare identificeerde het Cictmar-project vijf van de zeven in de wereld voorkomende soorten zeeschildpadden. De meest voorkomende is de lederschildpad, die de grootste ter wereld is. Sinds 1999 heeft het Cictmar-project bijna 1.300 lederschildpadden gemarkeerd en meer dan 100.000 jongen vrijgelaten.
Op de tweede plaats wat betreft het aantal nesten sinds de start van het project staat de onechte karetschildpad (Caretta caretta).
“De onechte karetschildpad was vijftig jaar geleden de meest voorkomende soort in dit gebied, maar bewoners vernietigden hem om zijn eieren te eten. De huidige populatie van deze soort komt niet eens in de buurt van wat oude bewoners in het verleden rapporteerden, maar desondanks is hij geleidelijk teruggekeerd naar Cipara en Querepare”, voegt professor Guada toe.
Daarna komt de karetschildpad (Eretmochelys imbricata), die minder wordt waargenomen. In het Rode Boek wordt hij geclassificeerd als een “kritiek bedreigde” soort.
Akupara: Wanneer Gemeenschappen het Initiatief Nemen
De grootste uitdaging voor elk beschermingsproject is het betrekken van gemeenschappen zodat ze verantwoordelijkheid nemen en de continuïteit ervan garanderen. Eind jaren negentig bundelden verschillende gemeenschappen bij de stranden Medina, Chaguarama de Sotillo en Puipuy op het Paria-schiereiland hun krachten om zeeschildpadden te beschermen.
Hun inspanningen waren aanvankelijk ineffectief omdat ze geen complexe methoden en middelen hadden voor de juiste maatregelen, noch hulp van experts op dit gebied. Vanwege deze situatie begon de gemeenschap zelf institutionele steun te zoeken, die werd verleend door de voormalige toerismeninvesteerders groep Corpomedina.
Een Nieuwe Aanpak die Werkt
Deze alliantie functioneerde tot 2015, toen het Akupara-project werd opgericht – een initiatief waarbij alle deelnemers van de vorige alliantie betrokken waren om te helpen de populatie zeeschildpadden te behouden die naar de stranden Puipuy, Chaguarama de Sotillo en Medina komen.
Maar deze keer was het gebaseerd op een gestandaardiseerde methodologie die grotere efficiëntie garandeerde en op zijn beurt milieuvoorlichtingsseminars naar nabijgelegen gemeenschappen bracht. De oprichtster Eneida Fajardo is biologe aan de Universiteit van Zulia. Ze kende het schiereiland en de schildpaddendynamiek goed.
Ze kende ook haar collega professor Hedelvy Guada en al haar werk in Cipara en Querepare. Daarom besloot ze een project te starten dat werd uitgevoerd met enorme inspanningen gedurende een decennium, belangrijke resultaten opleverde op het gebied van het behoud van deze soorten en gericht was op het Puipuy-strand.
Meetbare Succesverhalen
“Tien jaar lang voeren we volkstellingen van nestpopulaties uit, daarnaast organiseren we milieuvoorlichtingsseminars voor toeristen, vissers en studenten. We hebben een broedmachine gebouwd en elk jaar tijdens het nestseizoen slagen we erin 100% van de eieren te verplaatsen om ze te beschermen tegen hoge temperaturen, diefstal en overstromingen”, zegt biologe Fajardo.
Het Akupara-project is erin geslaagd synergie te creëren met die gemeenschappen die zich sinds eind jaren negentig interesseren voor schildpaddenconservatie. Velen die deelnamen aan die geïmproviseerde workshops zijn nu actieve leden van het project, hebben hun vaardigheden verbeterd en nieuwe kennis opgedaan.
Volgens Fajardo zijn de karets-, onechte karets- en groene schildpadden bijzonder kwetsbaar in de Paria-schildeilanden vanwege bijvangst, plundering van nesten, olielozingen en stijgende watertemperaturen.
Macuro: Van Plundering naar Bescherming
In 2001 diende een groep natuurbeschermers een klacht in bij het Ministerie van Milieu, waarin werd aangegeven dat zeeschildpadden werden geconsumeerd en verkocht op de markt van Güiria, het laatste stadje in noordoost-Venezuela, gelegen op het Paria-schiereiland.
Het ministerie stuurde onmiddellijk een commissie, waaronder Clemente Balladares, een mariene bioloog van de Universiteit van Oriente.
“We reisden van Caracas naar Güiria in één reis van 12 uur. Toen we aankwamen, zagen we niets op de markt – we vonden geen sporen van schildpaddenverkopers of bewijs van hun activiteit. Maar al snel kwam de informatie naar boven”, zegt Balladares.
Een Schokkende Ontdekking
Na enkele vragen legden de markthandelaren de ambtenaren van het ministerie zelf uit dat zeeschildpadden op bepaalde tijden van het jaar werden verkocht, maar dat ze werden gebracht vanuit een plaats genaamd Macuro.
Dit is een naburig dorp, relatief dicht bij Güiria. De toegang is beperkt omdat er geen wegen zijn en het alleen over zee of door de lucht kan worden bereikt. Na een snelle overeenkomst besloten Balladares en zijn team naar Macuro te gaan.
“We namen een boot en laadden al onze spullen in. We waren gemotiveerd om in Macuro te blijven en snel oplossingen te vinden, maar het beeld dat ons op dat strand begroette was verschrikkelijk. We vonden absurd veel geplunderde nesten, verschillende stapels gebroken eieren en veel overblijfselen van schalen en vinnen. We stelden vast dat het karetschildpadden (Eretmochelys imbricata) waren, de meest bedreigde dieren op de planeet, door IUCN geclassificeerd als ‘kritiek bedreigd’. Het was een complete ramp. Plundering van deze omvang dwong ons te begrijpen dat we moesten ingrijpen. Zo werd het Macuro-project geboren”, legt Balladares uit.
Transformatie van een Gemeenschap
De eerste stap van de methodologische keten van het Macuro-project was het benaderen van de gemeenschap. In deze fase werd de boodschap overgebracht over de voordelen van schildpaddenconservatie en dienovereenkomstig over de straffen voor het verwijderen ervan uit het ecosysteem.
De tweede fase van deze strategie was constante monitoring van nesten. In deze fase proberen experts altijd zo min mogelijk te bemoeien, tenzij een nest hulp nodig heeft om de eieren te laten uitkomen. Sinds het begin van het project heeft dit hoopgevende resultaten opgeleverd, waarvan de meest significante in 2014 was, toen bijna 14.000 jonge schildpadjes werden vrijgelaten. Het gemiddelde aantal vrijgelaten schildpadden per jaar van 2003 tot 2025 bleef ongeveer 7.500 jongen.
Spectaculaire Daling van Illegale Activiteiten
“Door deze strategie toe te passen, hebben we een zeer positief resultaat bereikt. In 2003 werd 88% van de nesten geplunderd, en in de afgelopen jaren bereikt het plunderingsniveau 0%. De steun van het Ministerie en het Instituut voor Nationale Parken (Inparques) was zeer belangrijk in het eerste decennium. In de afgelopen vijf jaar werd steun verleend door NGO’s zoals Provita en Fudena”, voegt de bioloog toe.
Sinds het begin van de activiteit tot nu heeft het Macuro-project meer dan 100.000 baby-schildpadjes vrijgelaten, waarvan de meerderheid karetschildpadden zijn. Sinds 2003 bereikt de plundering van nesten geen 10%. De milieuvoorlichtingsprogramma’s hebben meer dan 500 kinderen en 80 vissers bereikt. Zowel in Güiria als in Macuro werd de handel in en consumptie van zeeschildpadden geëlimineerd.
Vissers Worden Beschermers
De oplossingen van het Macuro-project worden niet alleen weerspiegeld in ecosystemen, maar ook in de sociale structuur. De meeste vissers die twintig jaar geleden nesten plunderden of simpelweg het belang van schildpadden negeerden, zijn nu hun belangrijkste verdedigers.
Visser, natuurbeschermer en actief lid van het Macuro-project José Miguel Reinoza is een voorbeeld van deze paradigmaverschuiving.
“Voor het project doodde iedereen schildpadden op deze stranden. Het project motiveerde mensen, vooral jongeren, om met ons te willen werken. Je legt ze uit dat het belangrijk is deze dieren te helpen overleven, en ze begrijpen deze boodschap. Velen sloten zich bij ons aan”, vertelt Reinoza.
Reinoza’s grootste uitdaging is het overbrengen van een effectieve boodschap over de lange levenscyclus van zeeschildpadden, die in tegenstelling tot andere diersoorten langer is. Over dit onderwerp voegt Reinoza toe: “Je legt vissers uit dat ze schildpadden niet moeten doden, dat ze ze moeten beschermen, omdat zulke schildpadden erg lang groeien. Kijk, twee jaar geleden markeerden we een van hen met een kleine plaat. Onlangs vond een visser haar en bracht haar levend naar ons. We maten haar en ze was dezelfde grootte als twee jaar geleden, 75 centimeter lang. Met andere woorden, in twee jaar tijd is ze helemaal niet gegroeid. Dus je legt vissers en jongens uit dat ze bewust moeten zijn, omdat dit dieren zijn die zeer langzaam groeien.”
