Archeologische vondst onthult verrassend vroege vorm van verhalen vertellen
Archeologen hebben een buitengewone ontdekking gedaan die onze kennis over vroege menselijke communicatie compleet op zijn kop zet. Een stenen voorwerp uit het Neolithicum, gevonden tijdens opgravingen in Zuidoost-Turkije, bevat mogelijk de alleroudste bekende vorm van narratieve symboliek.
Het team stuitte op deze schat in Karahantepe, waar ze een stenen schaal ontdekten met drie ingenieus vervaardigde dierfiguren erin. Volgens de Turkse archeoloog Necmi Karul vertegenwoordigt dit artefact van minstens 10.000 jaar oud mogelijk de voorloper van geschreven taal.
Wat maakt deze vondst zo uniek voor wetenschappers
Karahantepe dateert uit de periode tussen 9500 en 8000 voor Christus. De bewoners waren jagers en verzamelaars die nog geen keramiek kenden en geen landbouw bedreven. Toch bezaten ze verrassend geavanceerde ambachtelijke en artistieke vaardigheden.
Na de ontdekking vorig jaar wordt het voorwerp nu voor het eerst tentoongesteld aan het publiek in de Nationale Bibliotheek van Ankara. Het bijzondere? Deze sculpturen werden aangetroffen in hun oorspronkelijke context, precies zoals ze duizenden jaren geleden werden achtergelaten.
De miniaturen van ongeveer 3,5 centimeter tonen een wild zwijn, een gier en een vos. “Ondanks hun kleine formaat zijn ze buitengewoon gedetailleerd uitgevoerd, met duidelijk herkenbare anatomische kenmerken,” legt Karul uit.
Hoe deze ontdekking ons begrip van vroege communicatie transformeert
“We kunnen stellen dat dit de voorloper is van geschreven taal. Het is nog geen schrift in de traditionele zin, geen tekens of letters, maar wel een voorstadium van pictogrammen,” benadrukt de expert. “Dit zijn symbolische elementen die in een bepaalde volgorde zijn gerangschikt om een verhaal te vertellen dat gelezen kan worden.”
De fragmenten lagen in een stenen container, samen met rode aarde en drie ronde stenen met gaten erin. In deze openingen waren de koppen van elk dier geplaatst – een opzettelijk compositie-element bedoeld om een narratief over te brengen.
“Dit vertelt een verhaal,” verklaart Karul. “Het gaat om collectief geheugen: degenen die dit zagen, kenden het verhaal erachter. Voor ons is de interpretatie lastig, maar we kunnen veronderstellen dat de stenen ring een drempel symboliseert, een overgang van de ene ruimte naar de andere.”
Waarom experts geloven dat hier mensen permanent woonden
Karahantepe kent talrijke hoge reliëfs en gravures van jakhalzen, gieren, wilde zwijnen en andere dieren. Ook zijn er driedimensionale sculpturen van zwijnen en gieren gevonden. Maar deze stenen schaal is de eerste vondst die duidelijk overeenkomt met zijn oorspronkelijke functie, concludeert de archeoloog.
Karul leidde eerder onderzoek in Göbeklitepe en staat sinds 2021 aan het hoofd van de opgravingen in Karahantepe, een heuvel 45 kilometer ten oosten van de stad Sanliurfa. Dit zou wel eens de oudste permanente menselijke nederzetting kunnen zijn die ooit is ontdekt.
Nieuwe theorie daagt traditionele opvattingen uit
De expert weerspreekt de gangbare opvatting dat deze bouwwerken uitsluitend tempels waren. Hij beweert dat Karahantepe beter omschreven kan worden als een permanente nederzetting met 15 tot 20 woningen rondom een groot centraal gebouw. Sommige van deze meters hoge monolitten waren versierd met dierensculpturen.
Karul definieert dit centrale gebouw niet als een tempel in enge zin. Hij stelt dat het “multifunctioneel” was en diende voor verschillende sociale bijeenkomsten. Niet alleen religieuze rituelen vonden er plaats, maar ook evenementen zoals muzikale uitvoeringen.
De archeoloog wil de schaal met de drie figuren voorstellen als kandidaat voor opname in het UNESCO-register Wereldgeheugen. De reden? De uitzonderlijke waarde als narratief concept dat in zijn tijd daadwerkelijk “gelezen” kon worden.
