Hoe een antieke handelsroute Europa’s meest iconische bedevaart vormde
Het Romeinse wegennetwerk behoort tot de meest indrukwekkende erfenissen van het oude Rome op het Iberisch schiereiland. Van alle routes die dit gebied doorkruisen, springt er één bijzonder uit: Via XXXIV, bekend als Ab Asturica Burdigalam. Deze historische verbinding reikte verder dan louter transport – het werd de basis voor de befaamde Franse Weg naar Santiago de Compostela, waarbij twee werelden samenkwamen en het symbolische hart van Europa’s pelgrimstradities ontstond.
Strategische verbinding tussen twee machtscentra
Tijdens keizer Augustus’ bewind bouwden de Romeinen een uitgestrekt infrastructuurnetwerk dat Cádiz met Tarragona verbond. Monumentale bouwwerken zoals de brug van Alcántara en de Romeinse brug van Salamanca getuigen nog steeds van deze grootsheid. Toch had de Via Ab Asturica Burdigalam een unieke rol als cruciale schakel tussen het Iberisch schiereiland en continentaal Europa.
Deze route koppelde Astorga aan Bordeaux en faciliteerde het vervoer van kostbare grondstoffen – denk aan het goud uit de mijnen van Las Médulas – terwijl legioenen en handelswaar vrijelijk stroomden tussen Hispania en Gallië. Belangrijke Romeinse documentatie zoals de Antonijnse reisroute en de Peutinger-kaart beschrijven het tracé dat liep via steden als Segisama (Sasamón), Viroviesca (Briviesca), Veleia (nabij Vitoria) en Pompaelo (Pamplona), waarna het de Pyreneeën overstak via de Summo Pyrineo-pas, nu bekend als Roncesvalles.
Het ORBIS-project van Stanford Universiteit, dat Romeinse communicatienetwerken reconstrueert, berekende dat de afstand tussen Astorga en Bordeaux in drieëntwintig dagen te voet of in twaalf dagen te paard kon worden afgelegd. Volgens National Geographic vormde deze weg “de belangrijkste noordwestelijke verbinding die Astorga en de goudmijnen van Las Médulas met de haven van Bordeaux verbond”.
De bergpas van Roncesvalles werd een essentiële doorgang tussen Aquitanië en Hispania. In 1132 verrees hier een herberg die bekendheid verwierf onder toekomstige pelgrims – een keerpunt dat de transformatie van handelsroute naar spiritueel pad inluidde.
Van militaire route tot invasiepoort
De geschiedenis van Ab Asturica Burdigalam kent dramatische episodes die Europa’s lot bepaalden. Het meest ingrijpende moment vond plaats op oudejaarsavond 406, toen een coalitie van Germaanse stammen – Vandalen, Alanen en Sueven – het Romeinse Rijk binnenvielen. Na Gallië te hebben geplunderd, volgden deze indringers Via XXXIV vanaf Bordeaux, doorkruisten Roncesvalles en betraden in de herfst van 409 Hispania.
Zo transformeerde deze weg in de toegangspoort voor barbaarse volkeren naar het rijke en kwetsbare Spanje. National Geographic meldt dat een generatie later, in 456, de Visigoten onder leiding van Theodorik II dezelfde route volgden om de Sueven te verdrijven. “De Visigoten versloegen de Sueven nabij de Órbigo-rivier en vestigden zich in de provincie Tarraconensis, die ze nooit meer verlieten.”
Deze route fungeerde niet alleen als strijdtoneel, maar ook als machtshartader en controlepunt. Tijdens de Moorse invasie van 711 gebruikten Arabische en Berberse strijders eveneens dit tracé om diep in het hart van het Iberisch schiereiland door te dringen.
Wedergeboorte als pelgrimsroute
Na de ondergang van het Romeinse Rijk behield de Via Ab Asturica Burdigalam eeuwenlang haar betekenis. De Visigoten gebruikten de weg om Galicië met hun koninkrijk te verbinden, en hoewel de Moorse overheersing leidde tot leegloop van belangrijke steden, bleef de route bestaan. Van de negende tot de twaalfde eeuw raakte het tracé in onbruik door onveiligheid in het zogenaamde “niemandsland” tussen de christelijke koninkrijken van Asturië en Navarra. Slechts weinigen durfden in deze periode de oude Romeinse weg te trotseren.
Met de expansie van christelijke koninkrijken en de groeiende populariteit van bedevaarten naar Santiago de Compostela kwam de route echter tot nieuw leven. Het wegenplan en vele bruggen bleven tot de twaalfde eeuw intact, waardoor de Ab Asturica Burdigalam de favoriete route werd voor Frankische en Aquitaanse pelgrims naar Galicië. National Geographic merkt op: “De machtige orde van Cluny koos deze route om zich in Spanje te vestigen, en de weg herleefde onder een nieuwe naam: Via Aquitania.”
De opname van het tracé in de Codex Calixtinus versterkte het prestige, waarna het bekend werd als de Franse Weg. Kloosters zoals Rodilla, Carrión de los Condes en Sahagún getuigen van deze opleving onder bescherming van Cluny, waardoor het de hoofdroute naar Santiago de Compostela vanuit Europa werd.
Levende sporen van een vergeten verleden
Romeinse overblijfselen zijn nog steeds zichtbaar langs het traject. De basiliek van Santa María de los Arcos in Tricio (La Rioja) staat gebouwd op een Romeins mausoleum naast Via XXXIV, terwijl bewaarde secties te vinden zijn in Reliegos (León). “De Franse Weg is slechts een nieuwe benaming voor een veel oudere route,” aldus National Geographic.
De Ab Asturica Burdigalam was dus veel meer dan een technisch hoogstandje van Romeinse ingenieurs. Het evolueerde tot een van ’s werelds belangrijkste pelgrimsroutes, waarbij geschiedenis, geloof en erfgoed samenvloeiden in één pad dat tot op de dag van vandaag voortleeft en miljoenen bezoekers trekt.
